TECHNIKI HAFCIARSKIE


Haftowanie jest sztuką pełną małych tajemnic Ich odkrycie, a więc dojście do wprawy, wymaga nieraz wielu lat praktyki. Podstawą jest poznanie odpowiednich ściegów, których odpowiedni dobór decyduje o charakterze haftu.

ŚCIEGI PŁASKIE


Ścieg przed igłą -najprostszy ze ściegów, jest podstawą szycia ręcznego. W hafcie używany do oznaczania linii i konturów. Wykonuje się go przewlekając nić przez materiał w równych odstępach
(11kB)
Ścieg za igłą-używany do linii i kontururów. Pierwszy ścieg wykonuje się do przodu, a następnie robi ścieg powrotny

Sznureczek-ma zastosowanie zarówno na tła, jak i do oznaczania konturów; wykonuje się go przytrzymując cały czas nić po tej samej stronie igły. Układany w ściśle przylegające rzędy może wypełniać motywy i tła.

(18kB)
Ścieg "rozłupany"-wykonuje się tak samo, jak sznureczek, lecz nić "rozłupuje" się igłą, wyciągniętą po zrobieniu krótkiego ściegu powrotnego.

(11kB)
Ścieg atłaskowy-to najważniejszy ścieg hafciarski. Z pozoru tylko jest łatwy do wykonania, gdyż trudno jest uzyskać ściegi zwarte i gładkie, o starannym brzegu. Używany do konturów, wypełnienia, wzorów geometrycznych i cieniowania.
(32kB)
Ścieg naprzemienny (hafciarski, cieniowany, pierzasty, cegiełkowy)-służy do wypełniania wzorów. Pierwszy rząd haftuje się na przemian ściegami krótkimi i długimi. Używając go jako ściegu wypełniającego, następne rzędy wyszywa się takiej samej długości atłaskiem.
(40kB)
Ścieg atłaskowy cieniowany-pozwala na osiągnięcie efektów delikatnego cieniowania. Pierwszy rząd wykonuje się atłaskiem, a następne wyszywa tak, by początek nowego ściegu znajdował się pomiędzy podstawami ściegów powyżej.
(6kB)
Œcieg ostry-rozpoczyna się go małym ściegiem na szczycie wzoru. Odchodzą od niego ściegi wykonywane na przemian w lewo i w prawo poniżej podstawy poprzedniego ściegu.
(8kB)
Fastryga (ścieg cerowniczy)-jest to długi ścieg przed igłą. Używa się go do wypełniania motywów, haftując linie ściegów gęsto obok siebie, lub do ozdoby. Jego odmiana, czyli ścieg adamaszkowy wykorzystywany bywa do tworzenia geometrycznych wzorów dzięki zmiennej długości ściegów.

Podwójny ścieg przed igłą (ścieg Holbein, rumuński)-składa się ze ściegów i odstępów tej samej długości. Jeśli używa się go do wypełnienia nosi nazwę podwójnego ściegu fastrygowego.

Jodełka-stosowany jako lekki ścieg wypełniający oraz przy wyszywaniu linii. Haftuje się go również parami, by uzyskać efekt cętkowania.Wykonywać go można pionowo i poziomo. Składa się z dwóch zwykłych ściegów tworzących kąt prosty. Kolejne rządki wykonuje się tak, by stykały się z poprzednimi.


Ścieg paprotkowy-używany do wypełnienia, konturów i gałęzi. Trzy równej długości ściegi-wykonywane pod kątem do siebie-następują za podobną grupą. Wszystkie trzy ściegi przechodzą przez tę samą dziurkę u podstawy. Jeśli ściegi zewnętrzne zbliżają się do siebie, środkowy ulegnie skróceniu.



ŚCIEGI KRZYŻOWANE

Ścieg krzyżykowy -jest to najpopularniejszy ścieg hafciarski używany do konturów, wypełniających i szlaków. Dodatkowe efekty cieniowania można uzyskać prowadząc wierzchnią nić stale w tym samym kierunku.
Krzyże św. Jerzego-ścieg ten ma identyczne zastosowanie co krzyżykowy. Wykonuje się go przykrywając nitkę poziomą ściegiem pionowym tej samej długości.

Krzyżyki ukośne-używane są do szlaków i wypełnień. Wykonje się je za pomocą długich i krótkich ukośnych ściegów, które tworzą zachodzące na siebie krzyżyki.


Ścieg zakopiański-używany na lamówki i wypełnienia, jest też podstawą wielu innych ściegów. Wykonuje się go od lewej ręki do prawej.

Ścieg gwiazdkowy-używany jako delikatny ścieg wypełniający. Wykonuje się go z krzyżyka św. Jerzego, na który nałożono zwykły krzyżyk tej samej wielkości, zwieńczony pośrodku maleńkim krzyżykiem.

Ścieg gronostajowy ("kurze łapki")-używany do wypełnień i szlaków. Wykonuje się go z prostego ściegu pionowego przykrytego podłużnym krzyżykiem (mniejszym o 1/3)

Zygzak-używany na lamówki i do wypełnień. Wykonuje się go w dwóch etapach robionych na przemian ściegów ukośnych i pionowych. W drugim etapie ściegi pionowe prowadzi się przez te same dziurki, co w etapie pierwszym. Podobnie robi się ściegi ukośne.

(13kB)
Listki-lekki, ażurowy ścieg, doskonale nadający się do wypełnienia liści. Wykonuje się go w górę od brzegu do brzegu.


Ścieg ościsty wypukły (jodełka układana)-stosowany w celu uzyskania efektów plastycznych i do wypełnienia takich form, jak płatki, liście i romby. Powstaje dzięki haftowaniu od brzegu do brzegu, przeplatających się ściegów ukośnych. Rozpoczyna się pośrodku prostym ściegiem. Nici powinny być ułożone jak najgęściej, by utworzyły gładką powierzchnię.


Ścieg płaski-robi się tą samą metodą, co listki, lecz wykonywany gęściej daje efekt bardziej zwarty. Słabiej spleciony, wyszyty w rzędzie, może tworzyć mocny kontur.



ŚCIEGI ZADZIERGIWANE


Łańcuszek-podstawowy ścieg w tej grupie; używany do wypełnień, lamówek, konturów. Wykonuje się go robiąc z nici pętelkę pod czubkiem igły. Następnie przytrzymuje się ją lewym kciukiem, nabierając na igłę tę samą ilość
tkaniny przy każdym ściegu.

Ścieg dziergany-najczęściej stosowany do wykańczania brzegów i dziurek. Używa się go także jako ściegu dekoracyjnego. Wykonuje się go od lewej do prawej ręki

Ścieg "Vandyke"-wykonywany z góry do dołu, rozpoczynając od lewej strony. Po złapaniu na środku kilku nitek tkaniny, igłę wkłuwa się po prawej stronie, wyciągając tuż powyżej punktu początkowego. Następnie przewleka się nitkę pośrodku za poprzednim ściegiem, nie przeszywając materiału i tworząc w ten sposób warkocz.



ŚCIEGI SUPEŁKOWE


Supełki francuskie-zwykle używane do uzyskania efektu cętek czy kropek, bądź też jako masywne wypełnienia motywów.


Ścieg torsadowy (torsada-rodzaj sznura używanego do obszyć)-zwany też supełkiem podłużnym lub głównym. Ten duży, długi supełek używany bywa przeważnie tak , jak supełek francuski. jest od niego bardziej wyrazisty. Wykonuje się go grubą igłą.

Ścieg zawijany-stosowany jest do haftowania linii falistych, a także na szlaki i wykończenia brzegów. Igłą-po zrobieniu okrągłej pętelki w prawo-wbić w jej środek i wyjąć ponad nitką.


Ścieg powroźniczy-używany do haftowania linii krzywych i spiralnych, z wyglądu przypomina gruby sznur. Nachylone ściegi wyszywa się ściśle obok siebie, igłą prowadzoną pod nicią i wykonując u podstawy małe supełki.



ŚCIEGI ZŁOŻONE

Przeplatanka-ścieg używany do ozdobnych linii i wykończeń brzegów, haftowany nićmi w takim samym kolorze lub barwach kontrastowych. Wykonuje się go wyszywając za igłą rząd podstawowy, przez który przewleka się następnie oddzielne nitki w dwóch kierunkach.


Wałeczek-ścieg szczególnie użyteczny do haftowania liter, monogramów i wzorów figuralnych. Wykonuje się wyszywając przed igłą rząd podstawowy, który następnie oplata się na okrętkę.


Łańcuszek oplatany-ścieg stosowany do podkreślenia linii. Będzie bardziej ozdobny jeśli oplecie się go nitką o kontrastowej barwie. Najpierw wyszywa się łańcuszkiem rząd podstawowy, a następnie owija się go reguralnymi ściegami.


HAFT NA KANWIE

Najbardziej popularny w tej kategorii jest haft krzyżykowy zaliczany do haftów obliczeniowych. Innym rodzajem jest haft gobelinowy wyszywany ściegami pionowymi, ukośnymi i poziomymi. Różnią się one między sobą rozmiarami i kształtem, które zależy od liczby nitek kanwy obejmujących ścieg.

Ze względu na niezwykle efektowny charakter warto wspomnieć o hafcie florenckim znanym też pod nazwą Bargello oraz jako ścieg fiamma lub flame ("płomienisty"). Jest to popularny rodzaj haftu tworzący nieregularne wzory, który wykonuje się zazwyczaj w wielu różnych kolorach. Proste ściegi układa się schodkowo w zygzaki. Po wykonaniu pierwszego pasa, wzdłuż jego konturów haftuje się następne, biegnące poniżej i powyżej. Najlepsze wyniki osiąga się stosując kanwę o niciach pojedynczych, wyszywaną wełną lub jedwabiem o grubości potrzebnej do przykrycia splotu płótna. Mimo, że metoda wykonania ściegów jest wciąż taka sama, pojedynczy ścieg może być dłuższy lub krótszy. Zawsze jednak najlepiej używać ściegów tej samej wielkości w całym wzorze i haftować poszczególne rządki w ten sam sposób.
Dość popularnym lecz trudnym haftem jest:


HAFT RICHELIEU


Składa się z motywów o różnych formach wykończonych ściegami zadziergiwanymi oraz z przęsełek i pajączków dzierganych lub przeplatanych. Po wyhaftowaniu oraz wypraniu i wyprasowaniu tkaniny wycina się te jej fragmenty, które znajdują się pod przęsełkami i pajączkami. Klasyczny haft richelieu robi się białymi nićmi na białej tkaninie, ale techniką tą można również wykonywać kolorowe hafty. Wykonuje się je kolorową muliną lub atłaskiem na równo tkanym materiale. Kontury wzoru fastryguje się i pokrywa ściegiem dzierganym. W oznaczonych miejscach wykonuje się przęsełka i pajączki. Robi się je nad materiałem, ale przyczepia do niego nitką, aby po wycięciu tkaniny przęsełka się nie wypruły





ZASADY HAFTOWANIA


Jednak oprócz znajomości poszczególnych ściegów i umiejętnosci ich poprawnego wykonania nalezy pamietać o kilku ważnych zasadach.
1. Należy przygotować odpowiednią do rodzaju haftu tkaninę, a także dobrać właściwe pod względem grubości nici i igły Do haftowania na tkaninach o grubym splocie nadaje się np. kordonek nr 5 lub 8, do cieńszych tkanin mulina, atłasek lub jedwab. Igłę dobiera się do grubości nici i tkaniny. Powinna być grubsza od nitki, aby łatwo można było ją nawlec i nie strzępiła nitki.
2.Tkaniny lniane i bawełniane przed naniesieniem na nie wzoru należy zdekatyzować (zmoczyć i przeprasować), aby zapobiec ich zbieganiu się, a inne rodzaje tkanin przeprasować przez ściereczkę.
3.Następnie trzeba starannie przerysować wzór i przenieść go na tkaninę za pomocą kalki technicznej, kopiowej lub pergaminu. Można też haftować przez papier, na który naniesiony jest wzór (potem papier zrywamy)
4.Teraz pozostaje już tylko staranne wykonanie ściegów. Pamiętajmy, by nitka przy haftowaniu nie była zbyt długa (najwyżej 50-centymetrowa) i nie miała supełków. Nitkę należy prowadzić równo i dosyć luźno, przytrzymując ją palcem, aby nie zniekształcał się wzór.
5.Po wyhaftowaniu wzoru tkaninę ze śladami kalki trzeba uprać w ciepłej wodzie z dodatkiem łagodnych środków piorących, kilkakrotnie wypłukać, wycisnąć nadmiar wody ręcznikiem frotte. Wilgotną jeszcze robótkę należy przeprasować po lewej stronie na miękkim podkładzie. Wówczas haft zahowa wypukłość, nie ulegnie wyświeceniu i nie odbije się w innym miejscu.

BIBLIOGRAFIA

Ulubione hafty, Warszawa 1995 (wyd. Prószyński i S-ka)
Mała encyklopedia robót ręcznych, Warszawa 1991 (wyd. WATRA)


do góry strony